اندیشکده حکمرانی و سیاست‌گذاری دانشگاه اصفهان گزارش سیاستی «بازخوانی کنش‌گری ادبی در عصر پساجنگ؛ از روایت‌پردازی ایثار تا بازسازی سرمایه اجتماعی» را منتشر کرد. این گزارش با نگاهی میان‌رشته‌ای، به بررسی جایگاه ادبیات پایداری در دوران پس از جنگ پرداخته و ظرفیت‌های آن را برای تقویت سرمایه اجتماعی، بازسازی حافظه جمعی و ارتقای اقتدار دفاع ملی واکاوی می‌کند.

گزارش حاضر بر این ایده استوار است که ادبیات پایداری، فراتر از ثبت و روایت وقایع جنگ، می‌تواند به‌عنوان یک نهاد فرهنگی در شکل‌دهی به هویت ملی، ترمیم شکاف‌های اجتماعی و ایجاد گفت‌وگوی ملی پیرامون تجربه جنگ ایفای نقش کند. از این منظر، عبور از «ادبیات جنگ» به «ادبیات پساجنگ» مستلزم تغییر کارکرد روایت از بسیج‌گری به تأمل‌گری و فراهم آوردن بستری برای بازاندیشی در تجربه‌های تاریخی و اجتماعی جنگ است.

بخش دیگری از گزارش به چالش‌های بازنمایی مفهوم ایثار در ادبیات معاصر اختصاص یافته است. در این بخش، ضرورت حرکت از روایت‌های کلیشه‌ای و صرفاً اسطوره‌ای به روایت‌های تجربه‌محور و انسانی مورد تأکید قرار گرفته و راهکارهایی برای انتقال مؤثر ارزش‌های ایثار به نسل‌هایی که تجربه مستقیمی از جنگ ندارند، ارائه شده است. همچنین نسبت میان حفظ قداست مفاهیم دفاع مقدس و پرهیز از سانتیمانتالیسم یا تبلیغ‌زدگی، به‌عنوان یکی از مهم‌ترین الزامات سیاست‌گذاری فرهنگی مورد بررسی قرار می‌گیرد.

این گزارش همچنین با تبیین نسبت میان ادبیات و قدرت نرم، نقش روایت‌های ادبی در تقویت اقتدار دفاع ملی را تحلیل کرده و بر اهمیت استقلال هنری، صدق روایی و پرهیز از نگاه ابزاری به ادبیات تأکید می‌کند. در همین راستا، ظرفیت سیاست‌گذاری فرهنگی برای حمایت از ادبیات پایداری، بدون خدشه به استقلال روایت و کیفیت هنری آثار، از مهم‌ترین محورهای پیشنهادی گزارش به شمار می‌رود.

چارچوب تحلیلی گزارش بر سه رویکرد نظری استوار است: نظریه حافظه جمعی برای تبیین نقش ادبیات در تبدیل خاطرات فردی به حافظه و هویت ملی، روایت‌شناسی تروما برای تحلیل ظرفیت روایت در مواجهه با آسیب‌های روانی و اجتماعی ناشی از جنگ، و نظریه سرمایه نمادین پیر بوردیو برای بررسی جایگاه نهادهای فرهنگی و سازوکار اعتباربخشی به روایت‌های مختلف از جنگ.

این گزارش سیاستی با هدف ارائه تصویری جامع از ظرفیت‌های ادبیات پایداری در دوران پساجنگ، تلاش می‌کند زمینه‌ای برای بازاندیشی در سیاست‌های فرهنگی و بهره‌گیری از روایت‌های ادبی در تقویت انسجام اجتماعی، انتقال ارزش‌های دفاع مقدس به نسل‌های جدید و ارتقای سرمایه اجتماعی کشور فراهم آورد.

متن گزارش را می‌توانید از اینجا مطالعه کنید.